Cranberries

Voor de oorspronkelijke bewoners van Noord Amerika, de belangrijkste groeiplaats van deze plant, was de cranberry altijd al een belangrijke bron van gezondheid. De laatste jaren is er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de heilzame werking van de cranberry. De natuurlijke chemicalien van de bes hebben volgens de onderzoekers tal van goede eigenschappen.

Door hun sterke antibacteriele eigenschappen worden infecties aan de urinewegen voorkomen en genezen.

Die zelfde eigenschap vermindert de bacterie vorming in de mond en beschermt de maagwand tegen bacterien die maagzweren kunnen veroorzaken.

De flavonoïden hebben een heilzame werking bij hart en vaatziekten en bepaalde flavonoïden uit de vrucht zouden zelfs een remmende werking bij beginnende vormen van kanker hebben.

De cranberry heeft een beschermende werking tegen schimmels, verder heeft de cranberry de hoogste concentratie aan antioxidanten van alle vruchten.

Tegenwoordig kunnen we bijna het hele jaar door verse cranberries kopen. Daar naast brengt de firma Ocean Spray een heerlijke frisse sapdrank op de markt die tegenwoordig in de meeste supermarkten te verkrijgen is. Ook kant en klare cranberrycompôte is gewoon bij de supermarkt te vinden.

Speurend in delicatessen winkels vind je zaken als cranberry thee, cranberry azijn, gedroogde cranberries. Onze waddeneilanden produceren lokaal ook nog het een en ander aan ambachtelijke cranberry-lekkernijen zoals; jams, siroop, duinkorrels, wijn, likeur enzovoort.

Volgens de legende is de cranberry (veenbes)
zo bij ons terecht gekomen:

 

Op Terschelling wordt een legende verteld over de herkomst van de cranberry op het eiland. Tijdens een fikse storm in 1845 spoelde er een ton met cranberrybessen aan. Een strandjutter liep over het Terschellingse strand toen hij het interessante houten vaatje vond. In de veronderstelling een alcoholische schat te hebben gevonden trok hij zich terug in een duinpan om een voorproefje te nemen. Hij opende het vat en was heel teleurgesteld met de bitter-zure bessen die hij vond. Hij trapte het vat om en liet het achter blootgesteld aan de ruwe elementen. Hij kon niet weten dat hij juist hier de ideale biotoop voor de veenbes had uitgekozen. De omstandigheden in natte duinvalleien bleken perfect te zijn.

Daar kan zeker een kern van waarheid in zitten want cranberry's werden door hun extreem hoge gehalte aan vitamine C door Amerikaanse zeeschepen meegevoerd om de gevreesde scheurbuik te bestrijden.

De dokter in een besje

Cranberries bevatten per 100gr:

52 kcal/ 218 kJ,

2 mg Natrium,

56 mg Kalium,

6 mg Phosphor en

7,5-10,5 mg Vitamine C.

 

Cranberry

Kruipt over de bodem, meterlange ranken

Groeit op zeer zure moerasbodem

Heeft roze tot witte bloemen

Vrucht formaat kers, olijf, van helrood tot zwart

bladeren smal eivormig, spits toelopend

oorspronkelijk uit Noord Amerika.

De bloem van de cranberry heeft de vorm van een kraanvogel, "Crane" in het engels. Daar komt de naam vandaan. Sassemanesh, ibimi, atoqua zijn een paar van de namen die de oorspronkelijke bewoners van Amerika hem gaven. Voor sommigen gold de cranberry bovendien als symbool van vrede.

Vindplaatsen in Nederland

Op alle Waddeneilanden, vooral Terschelling.

In Noord-Drenthe. Sommige Hollandse en Friese veengebieden.

Zonnewende

De zonnewende Latijn: (solstitium oftewel zonnestilstand) is de gebeurtenis waarbij de zon, gezien vanaf de aarde, de noordelijkste of zuidelijkste positie bereikt. Op aarde wordt deze positie gemarkeerd door de beide keerkringen: de Kreeftskeerkring in het noorden en de Steenbokskeerkring in het zuiden.

Naarmate de zon schijnbaar in de richting van de Kreeftskeerkring beweegt, worden de dagen op het noordelijk halfrond langer en op het zuidelijk halfrond juist korter. Wanneer de zon schijnbaar naar de Steenbokskeerkring beweegt, is dit andersom. De zonnewende is het moment waarop de zon precies boven de betreffende keerkring staat.

Het middelpunt tussen beide punten wordt bereikt als de zon precies loodrecht boven de evenaar staat. Er is dan sprake van een equinox of nachtevening. Dag en nacht zijn dan overal op aarde even lang.

Al duizenden jaren wordt de winterwende in vele culturen op het noordelijk halfrond als feest gevierd, omdat dit solstitium het moment bepaalt waarop het licht na een periode van duisternis en verwijdering, als het ware rechtsomkeert maakt en de dagen weer gaandeweg beginnen te lengen. Daarom ging het feest rond de winterwende veelal gepaard met het maken van veel licht in al haar gedaanten: lampen, kaarsen, vuur. Soms werd een brandend wiel of rad gebruikt, dat ook de zon symboliseerde.

Het midwinterse lichtfeest stond onder meer bekend als Yule of Joelfeest. De datum voor het christelijke feest van Kerstmis - 25 december - gaat wellicht terug op de datum van de winterzonnewende in de oude Romeinse kalender. Sinds de vierde eeuw werd op die dag het feest van Sol Invictus, de Onoverwinnelijke Zon gevierd. Het christendom heeft die datum vermoedelijk overgenomen omdat Christus met de zon werd geassocieerd.

Lees hier verder...

Schijnspurrie

Zilte schijnspurrie

Op Griend groeit een bloempje met roze blaadjes en een lange stengel: De gerande schijnspurrie. Als het water omhoog komt, beschermt hij zijn stamper en meeldraden tegen het water door de bloemblaadjes dicht te klappen en een luchtbelletje mee te nemen. Zodra het bloempje weer boven water komt, klappen de blaadjes weer open.

Er is een filmpje gemaakt terwijl Otto Overdijk, beheerder van Natuurmonumenten op de Waddenzee uitlegt hoe ingenieus de gerande schijnspurrie werkt bij opkomende vloed op het Waddeneilandje Griend.

Doordat het buiten is opgenomen
bevat het filmpje af en toe natuurlijk geruis.

Griend

Griend of Grind is een klein Nederlands Waddeneiland, gelegen op ongeveer twaalf kilometer ten zuidwesten van het Waddeneiland Terschelling. Het onbewoonde eiland maakt deel uit van de Grienderwaard, een deel van de Waddenzee, en behoort tot de gemeente Terschelling.

Griend bestaat uit een strandwal, een begroeide kwelder en slikken. Het is alleen van april tot juli bewoond. Dan bivakkeren hier twee vogelwachters in een bijzonder onderkomen. Als je met de boot naar Terschelling of Vlieland vaart, zie je het staan. Om dit unieke vogelreservaat zo veel mogelijk met rust te laten, is het niet toegankelijk voor publiek, maar je kunt de belevenissen van de vogelwachters op de voet volgen via hun weblog. Onlangs gaven ze een interview voor het Terschelling Magazine, dat voorjaar 2012 uitkwam.

In de Middeleeuwen was het eiland bewoond en bevond zich er een ommuurde nederzetting met de naam Stedeke Grint of Gryn met een klooster. Als gevolg van de voortdurende kustafslag werd Griend steeds kleiner. De nederzetting verdween door de Sint-Luciavloed in 1287. Griend werd sindsdien tot in de achttiende eeuw bewoond door enkele veehouders, die hun woonsteden op kunstmatig opgeworpen terpen hadden gebouwd. Rond 1800 was Griend nog 25 hectare groot, maar het eiland verplaatste zich in zuidoostelijke richting met een snelheid van 7 meter per jaar. De bewoners hadden het eiland inmiddels verlaten. Het eiland werd vanaf dat moment gebruikt door bewoners van Terschelling als weidegebied voor schapen en voor de winning van hooi. Ook werden de eieren van meeuwen en sterns geraapt voor de consumptie. De Vereniging Natuurmonumenten kocht het recht op het maaien van gras in1916 af, en probeerde door het bewaken van de vogelkolonies het rapen van eieren tegen te gaan. De afslag van het eiland raakte na de aanleg van de Afsluitdijk in een stroomversnelling. Het huidige eiland Griend ligt niet op de locatie van het eiland dat in de Middeleeuwen bewoond was, maar iets verder naar het zuidoosten.

Griend nu

Het eiland is onbewoond en onbebouwd op een vogelwachtershuis na, dat een groot gedeelte van het jaar wordt gebruikt als onderdak voor vogelwachters en natuuronderzoekers. Griend is niet voor het publiek toegankelijk.

Doordat Griend niet door dijken wordt beschermd 'wandelt' het langzaam in oostelijke richting. Om het eiland voor de ondergang te redden zijn er in de loop der jaren maatregelen genomen om het te beschermen. Langs de zuidrand werden enkele strekdammen aangelegd. Rond 1988 werd het eiland verstevigd door de aanleg van een lage zanddijk langs de noordzijde. Sindsdien is het proces van afkalving omgezet in een proces van aangroei.

Natuur

Op Griend komt de grootste kolonie van de grote stern van West-Europa voor. Jaarlijks broeden ruim 10.000 paren van deze soort op het eilandje. Daarnaast broeden op Griend onder meer de visdief, Noordse stern, eidereend, bergeend, scholekster, tureluur, kokmeeuw, stormmeeuw, kleine mantelmeeuw, zilvermeeuw, grote mantelmeeuw en incidenteel zwartkopmeeuw en velduil.

Tijdens de aanleg van de zanddijk is het eiland gekoloniseerd door de bosmuis. Griend wordt beheerd door de
Vereniging Natuurmonumenten.

Bron: Wikipedia