Cranberries

Voor de oorspronkelijke bewoners van Noord Amerika, de belangrijkste groeiplaats van deze plant, was de cranberry altijd al een belangrijke bron van gezondheid. De laatste jaren is er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de heilzame werking van de cranberry. De natuurlijke chemicalien van de bes hebben volgens de onderzoekers tal van goede eigenschappen.

Door hun sterke antibacteriele eigenschappen worden infecties aan de urinewegen voorkomen en genezen.

Die zelfde eigenschap vermindert de bacterie vorming in de mond en beschermt de maagwand tegen bacterien die maagzweren kunnen veroorzaken.

De flavonoïden hebben een heilzame werking bij hart en vaatziekten en bepaalde flavonoïden uit de vrucht zouden zelfs een remmende werking bij beginnende vormen van kanker hebben.

De cranberry heeft een beschermende werking tegen schimmels, verder heeft de cranberry de hoogste concentratie aan antioxidanten van alle vruchten.

Tegenwoordig kunnen we bijna het hele jaar door verse cranberries kopen. Daar naast brengt de firma Ocean Spray een heerlijke frisse sapdrank op de markt die tegenwoordig in de meeste supermarkten te verkrijgen is. Ook kant en klare cranberrycompôte is gewoon bij de supermarkt te vinden.

Speurend in delicatessen winkels vind je zaken als cranberry thee, cranberry azijn, gedroogde cranberries. Onze waddeneilanden produceren lokaal ook nog het een en ander aan ambachtelijke cranberry-lekkernijen zoals; jams, siroop, duinkorrels, wijn, likeur enzovoort.

Volgens de legende is de cranberry (veenbes)
zo bij ons terecht gekomen:

 

Op Terschelling wordt een legende verteld over de herkomst van de cranberry op het eiland. Tijdens een fikse storm in 1845 spoelde er een ton met cranberrybessen aan. Een strandjutter liep over het Terschellingse strand toen hij het interessante houten vaatje vond. In de veronderstelling een alcoholische schat te hebben gevonden trok hij zich terug in een duinpan om een voorproefje te nemen. Hij opende het vat en was heel teleurgesteld met de bitter-zure bessen die hij vond. Hij trapte het vat om en liet het achter blootgesteld aan de ruwe elementen. Hij kon niet weten dat hij juist hier de ideale biotoop voor de veenbes had uitgekozen. De omstandigheden in natte duinvalleien bleken perfect te zijn.

Daar kan zeker een kern van waarheid in zitten want cranberry's werden door hun extreem hoge gehalte aan vitamine C door Amerikaanse zeeschepen meegevoerd om de gevreesde scheurbuik te bestrijden.

De dokter in een besje

Cranberries bevatten per 100gr:

52 kcal/ 218 kJ,

2 mg Natrium,

56 mg Kalium,

6 mg Phosphor en

7,5-10,5 mg Vitamine C.

 

Cranberry

Kruipt over de bodem, meterlange ranken

Groeit op zeer zure moerasbodem

Heeft roze tot witte bloemen

Vrucht formaat kers, olijf, van helrood tot zwart

bladeren smal eivormig, spits toelopend

oorspronkelijk uit Noord Amerika.

De bloem van de cranberry heeft de vorm van een kraanvogel, "Crane" in het engels. Daar komt de naam vandaan. Sassemanesh, ibimi, atoqua zijn een paar van de namen die de oorspronkelijke bewoners van Amerika hem gaven. Voor sommigen gold de cranberry bovendien als symbool van vrede.

Vindplaatsen in Nederland

Op alle Waddeneilanden, vooral Terschelling.

In Noord-Drenthe. Sommige Hollandse en Friese veengebieden.

Wende Snijders toont Terschelling

Eiland in mijn levenszee

We hebben de zee sinds onze aankomst op Terschelling niet meer gezien. Alleen maar gehoord: het geluid van de branding in de verte. Op zondagmiddag lopen we de duinen in, de zee tegemoet. Het geluid van de branding wordt steeds sterker, maar het pad door de duinen gaat nog door. Tot er ineens dat moment is dat er achter dit duin niet nog een volgend duin ligt, maar de zee! Prachtige wolkenluchten komen voorbij en zand stuift in bijzondere patronen over het strand. Af en toe bukken we voor een schelp, of springen opzij voor een golf.

Is het de leegte die zo bevrijdend werkt? Of het ervaren van de kracht van de natuur? Relativeert dat je dagelijkse beslommeringen? Is het de wind die je gepieker wegblaast? Er gaat iets rustgevends uit van lopen langs zee en strand. Lange tijd kwamen we veel op Schiermonnikoog, en ik herinner me hoe die wandelingen mij kracht gaven en rust. Gisteren heb ik een gedicht overgeschreven in café 'De walvis' waar wij wat dronken, terwijl wij een prachtig uitzicht hadden over het wad en de ondergaande zon:

Al lopend over het wad

Verander ik langzaam in mijn omgeving.

Ziltig ruikt de lucht, zout proeft mijn huid

Zand kriebelt zich een weg naar overal.

Mijn gedachten worden weggevoerd door de wind

Zodat ik zweef tussen hemel en aarde

Wat rest is stilte en tevredenheid.

De wind is koud en de lucht dreigend. Toch is het moeilijk om weer om te keren. Want hoewel je je nietig voelt in deze uitgestrekte grootsheid van de natuur, voel je je tegelijkertijd opgenomen in dit grote geheel. Het is vreemd tegenstrijdig hoe je je geborgen kunt voelen in deze eindeloosheid: de hoge hemel, de eindeloze zee, de wind die alsmaar voorbij raast, de branding die altijd in beweging blijft.

Later lopen we door West-Terschelling en op een raam is een gedicht geschreven. Het omschrijft die vreemde tegenstrijdigheid van die uitgestrektheid én geborgenheid:

Ik droomde da tik eenzaam woonde aan de zee

Op blote voeten liep ik langs de vloedlijn

Met waterwolken naast en boven mij

Er liepen meeuwen langs mij mee.

Een tijdeloos alleen zijn, lijkend op eeuwigheid

Maar soms, tussen de lage luchten en het zand

Als in de holte van een hand

iets van geborgenheid.

Nico Laterveer

Voor veel mensen, eilanders én gasten, zijn zee en wind, eb en vloed, wad en Noordzee bronnen van bezinning en inspiratie. Zo is een eiland een bijzondere plek: je komt letterlijk los van je gewone leven door de overtocht en je krijgt ruimte om op een nieuwe manier te kijken en je leven anders te ervaren. Zo zijn deze dagen een kostbaar geschenk op mijn levenszee:

eiland van rust en stilte, licht en hoop.

 

Bron tekst